Aanleiding

De partijen die de intentieverklaring hebben ondertekend willen graag een optimale grensoverschrijdende spoorinfrastructuur. Daarom onderzochten zij in het project Rail Ghent Terneuzen wat er precies nodig is aan verbeteringen op het spoor in het grensoverschrijdende havengebied van Gent en Terneuzen.

Het studieproject is mede gefinancierd door het CEF-programma van de Europese Unie. Er werden in totaal elf studies uitgevoerd in de periode 2017-2020. Drie clusters aan studies zijn afgerond, waarmee er zicht is op de knelpunten in het railnetwerk alsook op de haalbaarheid en technische uitvoerbaarheid van de meest logische oplossingsrichtingen. De MKBA is afgerond en er is onderzocht hoe de investeringen kunnen bijdragen aan optimaal functionerende Europese spoorcorridors: North Sea Mediterranean, Rhine Alpine en North Sea Baltic. Tot slot zijn de financiële studies naar passende aanbestedingsvormen en Europese bekostigings- en financieringsmogelijkheden afgerond.

Stand van zaken

Om te komen tot een optimale grensoverschrijdende spoorinfrastructuur in North Sea Port zijn, met steun van de Europese Unie, studies uitgevoerd aan de hand waarvan in kaart werd gebracht wat er nodig is en hoe dit gerealiseerd kan worden:

Studie 1: Vervoers- en capaciteitsanalyse
Studie 2: Risico- en gevoeligheidsanalyse
Studie 3: Studie naar technische aspecten
Studie 4: Landgebruik en ruimtelijke ordening
Studie 5: Geotechnisch bodemonderzoek
Studie 6: Milieueffectbeoordeling
Studie 7: Grensoverschrijdende analyse van maatschappelijke kosten en baten
Studie 8: Studie naar personenvervoer per spoor
Studie 9: Onderzoek naar spoortrajecten op North Sea Mediterranean en Rhine Alpine corridors
Studie 10: Financiële studie over PPP-aanpak en DBFME
Studie 11: Financiële studie over EIB-financiering
 
Inmiddels zijn de onderzoeken afgerond, namelijk de vervoers- en capaciteitsanalyse, het onderzoek naar het potentieel van personenvervoer per spoor in het havengebied, de studie naar technische en omgevingsaspecten (studies 3 tot en met 6 gecombineerd), de maatschappelijke kosten en baten analyse, de studie naar personenvervoer per spoor, de spoorcorridorstudie en de financiële studies naar passende aanbestedingsvormen en Europese bekostigings- en financieringsmogelijkheden.

Momenteel wordt bepaald welke concrete vervolgstappen richting uitvoering van het project worden gezet.

 

Techniek en omgeving

Studies 3 t/m 6 zijn in één onderzoekscluster uitgevoerd. In februari 2019 is het eindrapport daarvan opgeleverd. Deze studies, uitgevoerd door Arcadis, hebben betrekking op de techniek en omgevingsaspecten van mogelijke oplossingsrichtingen. In de studies zijn de haalbaarheid, effecten en risico’s bepaald van de volgende infrastructurele elementen:

  • Noordelijke aansluiting Zandeken & uitbreiding bundel Zandeken
  • Gelijktijdigheid Wondelgem
  • Zuidoostboog bij de Sluiskilbrug
  • Spoorverbinding tussen Axel en Zelzate
  • Spoorverdubbeling tussen Wondelgem en Zandeken
  • Noordwestboog bij de Sluiskilbrug

In de technische studies is naar de individuele infraelementen gekeken, zonder hun onderlinge samenhang. Het onderzoek is bedoeld om de kosten, effecten en haalbaarheid van deze maatregelen inzichtelijk te maken. Op basis van de MKBA, die in de volgende fase wordt uitgevoerd, kan worden bepaald op welke maatregelen, in welke combinaties en met welke prioriteit daadwerkelijk wordt ingezet.

 

Potentieel personenvervoer

Uit de studie, van ingenieursbureaus Coffeng en Mint, blijkt dat het reizigerspotentieel via het spoor tussen Gent en Terneuzen vergelijkbaar is met soortgelijke grensoverschrijdende regionale spoorlijnen. Uit de studie blijkt dat de spoorlijn tussen Gent en Terneuzen een dubbele functie heeft: als voorstadsnet van Gent ter ontsluiting van onder meer de nabije woonkernen Oostakker, de Kanaaldorpen en Zelzate en als ontsluiting van de haven. Om daadwerkelijk het potentieel aan werknemers van het havengebied over te brengen, zijn verdere flankerende maatregelen nodig. Algemeen gesproken bestaat er een potentieel van 2 à 3.000 ritten (personen) per dag, ofwel 700.000 tot meer dan 1.000.000 ritten per jaar.

 

Vervoers- en capaciteitsanalyse

Eind maart 2018 is studie 1 'Vervoers- en capaciteitsanalyse' afgerond. In deze studie is door Movares en Transport & Mobility Leuven onderzocht met welke groei van het spoorvervoer in de periode tot 2030 rekening moet worden gehouden. Vervolgens is onderzocht wat de capaciteit is van het bestaande spoorwegnetwerk in het havengebied en met welke maatregelen de verwachte groei kan worden opgevangen. Uitgaande van de huidige infrastructuur blijken uit de simulatie in het realistische scenario de volgende knelpunten:

  • Er is onvoldoende capaciteit tussen Terneuzen en Axel
  • Er is nauwelijks voldoende capaciteit op de Sluiskilbrug
  • Het enkelsporige baanvak ten noorden van Wondelgem is een knelpunt
  • Het emplacement Gent-Zeehaven is krap
  • Het emplacement Terneuzen-Zuid is te klein
  • De gebruikswaarde van het spoor in Zeeuws-Vlaanderen is beperkt door veel stops, een lage snelheid en geen avondopening
  • Er worden toekomstige beperkingen verwacht (m.n. in NL) rondom geluid en externe veiligheid 

In de studie is ingezoomd op de mogelijke oplossingsrichtingen. Indien er een verbinding tussen Axel en Zelzate wordt gerealiseerd vervallen diverse knelpunten: er is geen probleem meer tussen Axel en Terneuzen, ook niet op de Sluiskilbrug, er is een evenwichtiger verdeling over de west- en oostoever waardoor ook het baanvak ten noorden van Wondelgem geen knelpunt is. Er ontstaat een redundant netwerk met een hogere betrouwbaarheid van het spoorvervoer.

 

Grensoverschrijdende Maatschappelijke Kosten en Baten Analyse (MKBA)

Eind 2019 is studie 7 ‘De maatschappelijke kosten-batenanalyse (MKBA)’afgerond. In deze studie is door Transport & Mobiliteit Leuven de MKBA van mogelijke investeringen in de spoorinfrastructuur in de Kanaalzone Gent-Terneuzen onderzocht. Uitgaande van een nulalternatief (de referentiesituatie zonder nieuwe projecten) zijn in de MKBA meerdere oplossingsrichtingen geanalyseerd. De oplossingen worden gecombineerd met de verwachte groei voor de economie en het spoorvervoer. De analyse is uitgevoerd voor twee scenario’s: een scenario van lage economische groei en daaruit volgende vervoersvraag, en een scenario van hoge economische groei en vervoersvraag.In dezeMKBA zijn acht combinaties van maatregelen opgenomen.De analyse van de effecten van deze combinaties van maatregelen is grotendeels gebaseerd op de capaciteitsanalyse, die door Movares is uitgevoerd (studie 1). De elementen Axel-Zelzate, Zuidoostboog brug Sluiskil en Noordelijke aansluiting Zandeken of een combinatie daarvan, scoren het hoogst in de verhouding kosten en baten

 

Inpassing in Europese corridors

In september 2019 is studie 9 ‘Rail freight corridors’ afgerond. In deze studie is door Ecorys, op basisvan uitgangspunten, onderzoek gedaan naar de functie die North Sea Port in logistieke en productienetwerken heeft. Aanbevelingen worden gedaan om die positie/functie verder uit te bouwen binnen deze corridors.

 

Financiële studie naar een PPP benadering en DBFME

In mei 2020 is studie 10 ‘Financial study on PPP approach and DBFME’ afgerond. In deze studie is door Rebel onderzoek gedaan naar de wijze van contracteren en realiseren van het project. In deze studie is gebruik gemaakt van elementen van de Publiek-Private Comparator (PPC) methodiek. Onderzocht is of het aanbesteden en vervolgens realiseren van het project met alternatieve contractvarianten tot financiële meerwaarde kan leiden, dit in vergelijking met de “traditionele” manier waarop het project normaliter zou worden gerealiseerd.

 

Financiële studie naar Europese bekostigings- en financieringsmogelijkheden

In mei 2020 is studie 11 ‘Financial study on EIB funding’ afgerond. In deze studie is door Rebel inzicht gegeven in de mogelijkheden van bekostiging door de Europese Unie en financiering door de EIB, waaronder European Fund for Strategic Investments (EFSI) en CEF.